Không khí trong thư phòng phủ Tể tướng nặng nề đến nghẹt thở.

Trên bức tường ốp gỗ sồi treo chân dung mấy vị quân vương Phổ đời trước;

ánh mắt uy nghiêm của họ như xuyên qua thời gian, soi xét vị Tể tướng Đế quốc đang phải gồng mình cầm lái trong bão tố.

Eisenbach ngồi sau bàn làm việc, quay lưng về phía ô cửa vòm cao lớn.

Bầu trời Berlin ngoài khung cửa chì nặng màu xám chì, hệt như sắc mặt lúc này của ông ta.

Trong chiếc gạt tàn trước mặt ông ta chất đầy mẩu xì gà.

Khi Claude được sĩ quan tùy tùng dẫn vào thư phòng, điều đầu tiên hắn chú ý lại là mái tóc của Tể tướng:

vốn chỉ hơi điểm sương nơi thái dương, nay đã bạc quá nửa, nhất là trước trán, gần như từng sợi đều trắng như bạc.

“Ngồi đi, Cố vấn Bauer.

” Eisenbach không hề khách sáo, thẳng tay vào việc chính, “Tin tức ở London, chắc cậu cũng biết rồi.

Tiếng pháo trên sông Thames không chỉ làm vỡ kính Cung điện Buckingham, mà còn đánh nát chút thể diện cuối cùng của châu Âu.

Claude ngồi xuống ghế, khẽ gật đầu:

“Vâng, thưa ngài.

Một chiến hạm của Đế quốc quay nòng pháo về thủ đô;

bất kể vì nguyên nhân gì, bản thân việc ấy đã là một trận địa chấn.

Còn phản ứng của chính phủ Anh.

là châm ngòi thùng thuốc nổ trên đống hoang tàn sau địa chấn, chĩa thẳng vào St Petersburg.

Eisenbach hừ một tiếng:

“Thể diện ư?

Khi sống còn đã thành vấn đề, thể diện là thứ bị ném đi đầu tiên.

Người Anh cần một con dê tế thần, một con dê đủ lớn, đủ ‘tà ác’, lại có quan hệ với họ theo kiểu vừa gần vừa xa.

“Nga Sa hoàng đáp ứng hoàn hảo mọi điều kiện.

Nikolai II gã cuồng cố chấp ấy.

công hàm của người Anh chỉ khiến hắn ta nhảy dựng như con gấu bị giết sạch cả nhà, tuyệt đối không thể hợp tác.

Việc này chỉ càng làm quan hệ Anh – Nga xấu thêm, thậm chí có thể làm lung lay cái hiệp ước vốn đã mong manh của họ.

“Nhưng tạm thời đó không phải vấn đề cấp bách nhất của chúng ta.

” Eisenbach nói tiếp, “London cháy được bao lâu là chuyện phiền của người Anh.

Nhà của chúng ta thì dột mưa dột gió, thậm chí xà cột cũng đang rên rỉ.

Chương trình lấy công thay chẩn của cậu, tôi đã xem báo cáo.

Chuyện ở công trường hôm qua, người tôi phái đi cũng đã nói với tôi rồi.

Trong lòng Claude lạnh đi một nhịp, biết trọng tâm sắp tới.

“Vâng, thưa ngài.

Một tai nạn máy móc suýt nữa thành đại họa;

may xử lý kịp thời nên không có thương vong.

Nhưng nó cũng phơi ra việc chúng ta thiếu kinh nghiệm quản trị công trình quy mô lớn:

quy trình an toàn, kiểm nghiệm vật tư, huấn luyện nhân sự đều có nhiều lỗ hổng.

Tôi đã yêu cầu Hertzl điều tra và chỉnh đốn triệt để.

“Hertzl.

” Eisenbach nheo mắt, “gã giáo quan cũ cậu đào từ quân đội về ấy?

Làm cũng không tệ, ít nhất còn hơn không ít quan liêu chỉ ngồi choán chỗ ăn không.

“Nhưng Bauer, một công trường dù quan trọng đến đâu, cũng chỉ là một mảng lở nhỏ trên thân thể Đế quốc.

Cậu đang nhìn thấy điều gì?

Là cả hệ thống công nghiệp của Đế quốc đang co rút, đang lở loét!

Hoảng loạn tài chính ở London chỉ là kíp nổ;

công trường của cậu thu nhận vài trăm, vài ngàn người, nhưng ở Berlin còn bao nhiêu kẻ thất nghiệp đang lượn lờ ngoài phố?

“Nông trang Đông Phổ, mỏ ở Silesia, nhà máy tại vùng Ruhr.

còn bao nhiêu người đang mất kế sinh nhai?

Đám người đó thất nghiệp rồi quay sang gia nhập những công hội bất hợp pháp thì càng rắc rối hơn.

“Những thứ cậu đề xuất lần trước:

mở rộng phạm vi công trình, sửa đường, nạo vét sông ngòi, tôi về nguyên tắc đều đồng ý.

Bệ hạ cũng đã gật đầu.

Chiếu chỉ hoàng gia liên quan cùng văn bản phối hợp nội các, tôi sẽ thúc nhanh.

Như vậy có thể giải quyết thêm một phần việc làm, ổn định Berlin và các thành phố chính.

Nhưng rồi sao nữa?

Những công trình ấy chỉ tạm thời;

một khi hoàn công, bọn họ lại thất nghiệp.

Quốc khố của Đế quốc và nội khố của bệ hạ không chịu nổi lấy công thay chẩn vô thời hạn.

Claude khựng lại một chút.

Hắn đã quên áp lực tài chính hiện tại của Đế quốc;

hải quân đâu phải thứ rẻ rúng.

“Vì vậy, thưa Tể tướng, ” Claude nói chậm rãi, “chúng ta không thể chỉ trị ngọn, mà phải thử trị gốc.

Công trình cứu tế đơn thuần chỉ là tiêu hao;

chúng ta cần tạo ra dòng ‘nước sống’ có thể liên tục sinh ra giá trị và hấp thụ việc làm.

“Ồ?

Eisenbach nhướng mày.

“Dòng ‘nước sống’ của cậu là gì?

Đừng nói lại mấy ‘ngành tương lai’ như lâu đài trên không.

“Là những ngành hiện hữu nhưng đang hấp hối, thưa ngài:

những nhà máy vì đơn đặt hàng cạn kiệt, chuỗi vốn đứt gãy mà ngừng sản xuất hoặc sắp phá sản.

Để chúng phá sản hoàn toàn, máy móc rỉ sét, công nhân tan tác.

đó là lãng phí khổng lồ đối với tiềm lực công nghiệp của Đế quốc, cũng là đẩy hàng vạn thợ lành nghề cùng gia đình họ vào tuyệt vọng, ra đường phố, rồi trôi về.

những nơi kiểu Đông khu London.

Hắn quan sát nét mặt Eisenbach;

trên mặt Tể tướng không lộ rõ cảm xúc.

“Ý cậu là để nhà nước, hay nói đúng hơn, để Tổng nha của cậu, tiếp quản tài sản tư nhân?

“Không phải tịch thu vô bồi thường, thưa ngài.

” Claude đã chuẩn bị sẵn.

“Chúng ta có thể gọi là ‘ủy thác chiến lược quốc gia’ hoặc ‘kế hoạch ổn định công nghiệp thời khủng hoảng’.

Do Tổng nha đứng mũi chịu sào, liên kết Ngân hàng Đế quốc hoặc các tổ chức tài chính có nền tảng nhà nước và đủ thực lực;

với những nhà máy được thẩm định là có nền tảng kỹ thuật, có tiềm năng phục hồi, chỉ tạm thời sa lầy vì khủng hoảng, sẽ tiến hành bơm vốn hoặc cung cấp khoản vay lãi thấp, thậm chí không lãi, giúp họ trả nợ khẩn cấp, thanh toán lương nợ, mua nguyên liệu để khôi phục sản xuất.

“Thế điều kiện?

Eisenbach lạnh nhạt hỏi.

“Giới tư bản sẽ không vô cớ nhận tiền nhà nước.

Họ sợ mất quyền kiểm soát, càng sợ đây là màn dạo đầu của quốc hữu hóa.

Còn bọn Junker của chúng ta và những người bạn đại công nghiệp kia sẽ coi đây là khiêu khích nghiêm trọng đối với ‘tài sản tư hữu thiêng liêng bất khả xâm phạm’, là phản bội kinh tế tự do.

“Điều kiện có thể thương lượng, thưa ngài.

” Claude không lùi.

“Nhà nước góp vốn hoặc cho vay có thể đổi lấy một phần cổ phần, hoặc chuyển thành trái phiếu ưu tiên có thể chuộc lại.

Nhà máy buộc phải chấp nhận Tổng nha cử ‘điều phối viên sản xuất’ hay ‘giám sát nhà nước’ thường trú, bảo đảm tiền dùng để khôi phục sản xuất và trả lương, chứ không bị cổ đông rút ruột.

Đồng thời, nhà nước lấy danh nghĩa ‘ổn định việc làm và bảo đảm cung ứng vật tư cơ bản’ mà giao cho họ các đơn hàng dài hạn, ổn định.

“Ví dụ:

xi măng, thép, gạch, dụng cụ, quần áo lao động cho các công trình lấy công thay chẩn;

ví dụ:

vật liệu xây dựng cho nhà ở công cộng có thể triển khai trong tương lai;

thậm chí gồm một phần đơn hàng quân nhu của quân đội.

Dùng đơn hàng nhà nước để kích hoạt nhà máy, nuôi sống công nhân.

Eisenbach im lặng rít xì gà.

Một lúc sau ông ta mới cất lời:

“Như vậy tương đương nhà nước can thiệp thị trường;

thậm chí có thể nói là.

một dạng chủ nghĩa tư bản nhà nước, hoặc như vài kẻ sẽ công kích:

chủ nghĩa xã hội bò lê.

“Nó sẽ động tới lợi ích của quá nhiều người.

Những tập đoàn lớn vận hành còn ổn sẽ gào lên rằng đó là cạnh tranh không công bằng, là lấy tiền thuế của dân đi trợ cấp cho kẻ thất bại.

Đám nghị sĩ bảo thủ sẽ công kích chúng ta phá hoại nguyên tắc tự do kinh tế, là đang đi về phía chủ nghĩa Bonaparte, thậm chí còn tệ hơn.

Giáo hội có lẽ cũng sẽ lên tiếng phản đối.

“Thế thì khoanh tay đứng nhìn, ngồi ngắm nhà máy phá sản, công nhân bạo động, trật tự xã hội sụp đổ.

lại là lựa chọn tốt hơn sao, thưa ngài?

“Bài học London ngay trước mắt.

Khi người ta mất sạch, bất kỳ chủ nghĩa nào, dù là chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa vô chính phủ hay chủ nghĩa Bolshevik, đều hấp dẫn hơn ‘tự do’ chết đói.

Thần thoại tự do thị trường, trong lúc hoảng loạn lan tràn, ngân hàng bị rút tiền ồ ạt, nhà máy đóng cửa, đã phá sản rồi.

“Chính ngài, thưa Tể tướng, đã hạ lệnh quân đội vào Berlin, lập cơ chế ngắt mạch.

Ngài rõ hơn ai hết:

có những lúc, thời cuộc phi thường cần thủ đoạn phi thường.

Bây giờ, chính là thời cuộc phi thường.

Eisenbach sao có thể không biết?

Ông ta tận mắt thấy hoảng loạn lan như dịch bệnh, thấy bề ngoài phồn vinh trong mấy ngày đã sụp đổ tan tành.

Bàn tay sắt để giữ trật tự của ông ta vốn đã dựng trên nền “tạm gác” một số “nguyên tắc”.

“Cậu nói đúng, Bauer.

” Rất lâu sau, Eisenbach mới đáp.

“Thời cuộc phi thường.

chúng ta đã ở trong thời cuộc phi thường.

Tiếng pháo ở London nhắc chúng ta rằng vực sâu không hề xa.

“Nhưng chúng ta không thể đi quá nhanh, cũng không thể trông có vẻ.

quá ‘cấp tiến’.

Kế hoạch của cậu, cốt lõi là dùng sức mạnh và tài nguyên quốc gia để ổn định ngành then chốt và việc làm, điểm này tôi đồng ý.

Nhưng cách làm cụ thể phải.

khéo hơn, ‘Phổ’ hơn.

Claude hiểu:

đến lúc phải thỏa hiệp.

“Xin ngài chỉ giáo.

“Thứ nhất, phạm vi phải khống chế.

Không thể trải ra toàn diện.

Chọn vài ngành:

vật liệu xây dựng cực kỳ quan trọng với hạ tầng;

chế biến thực phẩm, dệt may – quân phục liên quan dân sinh và ổn định;

và.

một phần nhà máy chế tạo máy móc then chốt.

Quy mô thì trước hết chọn vài nhà máy có tính đại diện, công nhân đông, nếu phá sản sẽ gây ảnh hưởng cực xấu để thí điểm.

Thành công rồi mới tính mở rộng.

“Thứ hai, phương thức phải linh hoạt, danh nghĩa phải đàng hoàng.

Đừng dùng chữ ‘tiếp quản’, ‘ủy thác’ kiểu dễ gây hoảng sợ và phản kháng.

Có thể dùng các tên gọi như Quỹ ổn định ngành trọng điểm Đế quốc, kế hoạch tín dụng đặc biệt, hợp đồng bảo đảm sản xuất thời khủng hoảng.

Những ngân hàng lớn có quan hệ chặt với nhà nước có thể đứng ra chủ đạo tài trợ;

Tổng nha lấy danh nghĩa giám sát chuyên khoản chuyên dụng, bảo đảm việc làm mà can dự, chứ không trực tiếp quản trị.

Người phái vào nhà máy có thể là cố vấn sản xuất, điều phối viên lao tư.

chứ không phải ‘đại diện nhà nước’.

“Thứ ba, phải kéo về, không phải đánh gục.

Ta không thể đẩy tất cả chủ xưởng sang phía đối lập.

Với những người chịu hợp tác, chấp nhận điều kiện, có thể cho vay ưu đãi hơn, bảo đảm đơn hàng dài hơn.

“Với những đại doanh nghiệp làm ăn còn tốt nhưng cũng chịu cảnh thị trường co lại, có thể bàn một mô thức hợp tác khác:

nhà nước đứng ra tổ chức cartel ngành hoặc liên minh tiêu thụ, điều phối sản xuất, tránh cạnh tranh ác liệt, cùng mở thị trường hải ngoại hoặc nhận dự án lớn của nhà nước.

Để họ cũng hưởng lợi từ can thiệp của nhà nước, ít nhất là giảm tổn thất.

“Thứ tư, nghị viện và dư luận.

Chuyện này không thể hoàn toàn vòng qua nghị viện, nhưng cũng không thể để bọn họ trói tay ta.

“Tôi sẽ thúc một đạo luật ‘Ủy quyền đặc biệt về Ổn định Kinh tế và Bảo đảm Việc làm’, lấy lý do ứng đối tình trạng kinh tế phi thường, ngăn xã hội rối loạn, bảo đảm an ninh quốc gia, xin bệ hạ và Đế quốc nghị hội trao quyền cho nội các trong phạm vi nhất định, thời hạn nhất định để áp dụng biện pháp kinh tế cần thiết.

Phạm vi sẽ viết tương đối mơ hồ, để chừa không gian thao tác.

“Đồng thời, việc cậu giỏi nhất cũng đến rồi.

Trên dư luận, phải nhấn mạnh đây là hành động yêu nước nhằm cứu công nghiệp Đức, bảo vệ Đế quốc khỏi xâm nhập kinh tế, tránh cho nước Đức đi vào vết xe đổ của Anh;

phải vẽ kẻ phản đối thành lũ ích kỷ không màng sống chết công nhân, không màng ổn định quốc gia, hoặc gián điệp Pháp.

“Cuối cùng, cũng quan trọng nhất:

bên bệ hạ.

Bệ hạ rất tin cậu;

đó vừa là tiện, vừa là nguy.

Cậu phải bảo đảm bệ hạ hiểu rằng đây không phải đi tới chủ nghĩa xã hội, mà là động viên kinh tế quốc gia trong thời cuộc phi thường;

là thủ đoạn cần thiết để duy trì hoàng quyền, ổn định Đế quốc, chống đỡ trong ngoài.

Sự ủng hộ của bệ hạ chính là tấm khiên mạnh nhất để chúng ta đối mặt mọi tiếng phản đối.

Claude lặng lẽ nghe, trong lòng cân nhắc rất nhanh.

Đề nghị của Eisenbach là một điểm cân bằng giữa ý nghĩ gần như quốc hữu hóa của hắn và lực cản chính trị ngoài kia.

Nó vòng vèo hơn, nhấn mạnh hợp tác với thế lực tư bản hiện hữu thay vì đối kháng, coi trọng danh nghĩa và tính hợp pháp về thủ tục.

Dĩ nhiên điều này làm yếu đi lực và tốc độ cải cách, tăng độ phức tạp khi vận hành, nhưng cũng khiến tính khả thi cao hơn nhiều, giảm nguy cơ lập tức châm ngòi khủng hoảng chính trị.

“Tôi đồng ý với phán đoán của ngài, thưa Tể tướng.

” Cuối cùng Claude gật đầu.

“Thí điểm;

danh nghĩa linh hoạt;

kéo một phần giới tư bản;

xin ủy quyền đặc biệt;

kiểm soát dư luận;

và bảo đảm hoàng quyền ủng hộ.

Đây là phương án vững hơn, thao tác được hơn.

Tổng nha sẽ theo khung này, nhanh chóng soạn quy tắc thực thi chi tiết cùng danh sách nhà máy thí điểm đợt đầu.

“Tốt.

” Eisenbach gật.

“Việc cụ thể cậu lo, danh sách và phương án trình cho tôi.

Nghị viện và bệ hạ, tôi đi trao đổi.

Nhưng Bauer, nhớ cho kỹ:

chuyện này như đi trên băng mỏng.

Chúng ta phải thành công;

ít nhất thí điểm ban đầu phải thành công.

Chỉ cần thất bại, hoặc lòi ra bê bối lớn, thứ chúng ta mất không chỉ là kế hoạch này, mà còn là niềm tin chính trị và ổn định vốn đã mong manh.

Khi đó, phản đối ta không chỉ là giới tư bản, mà còn có cả ngọn lửa giận dữ ngoài phố có thể bùng lại.

“Tôi hiểu, thưa ngài.

An toàn và hiệu quả, tôi sẽ đặt lên hàng đầu.

“Còn nữa.

” Eisenbach đổi giọng.

“Cái ‘tiểu khúc’ ở công trường lấy công thay chẩn của cậu, người tôi phái đi phát hiện bên ngoài tường rào có không ít kẻ diễn thuyết cực đoan.

tuy chưa gây chuyện, nhưng đó là hồi chuông cảnh báo.

Công trình của cậu vừa hấp thu người thất nghiệp, cũng đồng thời gom một đống ‘nhiên liệu’ tiềm tàng lại một chỗ.

“Phải tăng cường dẫn dắt và kiểm soát tư tưởng công nhân.

Hertzl làm không tệ, nhưng còn thiếu.

Cậu làm thêm ít sổ tay phổ thông dễ hiểu, tổ chức vài hoạt động giải trí lành mạnh.

cứ như cách bọn Đảng Dân chủ Xã hội làm.

“Thậm chí.

có thể âm thầm ủng hộ lập vài hội tương trợ hoặc câu lạc bộ công nhân ôn hòa, yêu nước, kéo thời gian rảnh và tinh lực của họ sang hướng khác.

Phải để họ thấy:

đi theo Đế quốc, đi theo bệ hạ, có đường sống, có hy vọng, thực tế hơn nghe đám cực đoan hứa suông.

“Vâng, thưa ngài.

Tôi sẽ sắp xếp.

Trong lòng Claude khẽ động.

Eisenbach đây là ngầm cho phép, thậm chí khuyến khích Tổng nha tiến hành một mức độ nào đó của quản chế tư tưởng và tổ chức xã hội.

Đó vừa là phòng ngừa, vừa có thể xem như một thử nghiệm:

ngoài trật tự Junker – tư sản cũ, dựng một sợi dây mới lấy hoàng quyền làm trung tâm, trực tiếp nối với một bộ phận dân chúng.

Cuộc nói chuyện coi như kết thúc.

Claude đứng dậy cáo từ.

Đi tới cửa, hắn ngoái đầu nhìn lại.

Dưới ánh sáng u tối, bóng dáng Eisenbach trông có phần còng xuống.

Ông ta đang cầm bản mật báo mới nhất về tình hình London, mày nhíu chặt;

mái tóc trắng lan nhanh trong thời gian ngắn ấy, dưới ánh sáng mỏng từ khung cửa hắt vào, chói mắt đến lạ.

Vị Tể tướng này đang dùng cách của mình, kiệt lực vá víu một Đế quốc nứt nẻ khắp nơi.

Con đường và phương pháp của họ chưa chắc giống nhau hoàn toàn, nhưng ít nhất vào khoảnh khắc này, trên mục tiêu ngăn Đế quốc rơi xuống vực thẳm, họ là đồng minh tạm thời.

Claude khép nhẹ cánh cửa gỗ dày nặng của thư phòng.

Ra khỏi phủ Tể tướng, gió lạnh trên phố Berlin vẫn buốt như cũ.

Mỗi câu đối đáp, mỗi lần thỏa hiệp, mỗi vùng xám được ngầm chấp nhận, hắn đều nhai đi nhai lại.

Ủy thác chiến lược quốc gia, tín dụng đặc biệt, hợp đồng bảo đảm sản xuất.

những chữ nghĩa được gói bọc kỹ lưỡng ấy che đậy một cuộc tái định hình thầm lặng về quan hệ giữa nhà nước và thị trường.

Cách làm “Phổ” hơn của Eisenbach là thỏa hiệp, cũng là khôn ngoan.

Trong khung cũ của trật tự, cạy ra một khe nứt:

cho bàn tay can thiệp của nhà nước thò vào, dưới lá cờ ổn định và ái quốc, hoàn tất việc truyền máu cho ngành hấp hối, tiếp nhận người thất nghiệp, tháo gỡ những nhân tố bất ổn xã hội.

Đó rất “Phổ”:

từ trên xuống, mang sắc thái cưỡng chế và quy hoạch, khoác áo truyền thống và trật tự, nhưng trong xương tủy lại là một sự sửa chữa sâu sắc đối với chủ nghĩa tư bản tự do buông thả.

Đó cũng rất “Eisenbach”:

thực dụng, bàn tay sắt, coi trọng cân bằng giữa thủ tục và sức mạnh;

không dễ vượt ranh, nhưng khi cần, ranh giới cũng có thể được định nghĩa lại.

Hắn hiểu áp lực trên vai Tể tướng.

Mái tóc trắng tăng vọt kia là bức phác họa trực quan nhất về kẻ cầm lái con thuyền rách của Đế quốc.

Tiếng pháo ở London là hồi chuông xa;

nhưng cái rét trên phố Berlin, những lời oán thán của chủ trang viên Đông Phổ, sự xao động của thợ mỏ Silesia, ống khói tắt lạnh ở vùng Ruhr.

mới là những vết nứt sát sườn, buộc hắn phải lấp từng mảng.

Họ đạt thành liên minh tạm thời:

một liên minh dựng trên nhu cầu hiện thực, trao đổi lợi ích và nỗi sợ chung.

Hắn cần thủ đoạn chính trị của Eisenbach, ảnh hưởng của ông ta trong nghị viện và giữa bọn Junker, cùng đội quân cuối cùng có thể ổn định tình thế.

Eisenbach cần những ý tưởng “lạ” của hắn, ảnh hưởng không thể thay thế của hắn với Tiểu Đức hoàng, cùng Tổng nha đang ngày càng ra dáng một công cụ thi hành chính sách.

Nhưng liên minh này mong manh.

Nó dựng trên bãi cát của thời cuộc phi thường.

Chỉ cần khủng hoảng hơi dịu, phản lực từ phe bảo thủ, từ đại công nghiệp, thậm chí từ những thế lực khác quanh bệ hạ sẽ nối nhau kéo tới.

Rất nhiều thứ Eisenbach ngầm cho phép hôm nay, trong thời bình đều bị coi là trái đạo.

Còn hắn, Claude Bauer, kẻ đột ngột trỗi dậy, lai lịch thần bí, được vị hoàng đế trẻ sủng tín, lại luôn thử thách quy tắc cũ.

hiển nhiên sẽ trở thành cái gai trong mắt không ít người.

Phải thành công.

lời cảnh cáo của Eisenbach vẫn văng vẳng bên tai.

Mở rộng lấy công thay chẩn, can thiệp nhà máy phá sản, dẫn dắt và kiểm soát tư tưởng.

chỉ cần một mắt xích sai, đều có thể biến thành đạn dược cho kẻ phản đối, thậm chí gây ra biến động mới.

Hắn thong thả bước, không biết từ lúc nào đã lệch khỏi trục đường chính, đi vào một khu phố tương đối cũ kỹ.

Ở đây phần lớn là những tòa nhà cho thuê ba bốn tầng;

tường xám xịt, cửa sổ hẹp.

Trên nhiều bậu cửa phơi quần áo vá chằng vá đụp.

Phố xá chật hẹp, mặt đường lồi lõm;

góc phố còn đống rác chưa kịp dọn, trong gió lạnh bốc lên mùi khó chịu.

Người qua lại không nhiều.

Thỉnh thoảng có cư dân khoác áo choàng rách cũ, rụt cổ vội vã đi qua, cảnh giác liếc hắn một cái:

một người ăn mặc tươm tất, rõ ràng không thuộc về nơi này.

Trẻ con đuổi nhau ở đầu ngõ, má đỏ ửng vì rét, áo quần mỏng manh.

Một bà lão ngồi trong hốc cửa, trước mặt bày vài đống rau héo nhỏ xíu, ánh mắt trống rỗng nhìn ra đường.

Nơi này so với công trường mới của Tổng nha đang rầm rộ xây dựng, cứ như hai thế giới.

Sự ồn ào, sức sống và chút kỳ vọng về ngày mai ở công trường, ở đây bị thay bằng sự bức bối nặng nề.

Ánh nắng của lấy công thay chẩn vẫn chưa hoàn toàn rọi tới những góc tối nhất này.

Claude dừng lại, nhìn con hẻm chật chội treo đầy quần áo cũ.

Đây là một mặt khác của Đế quốc:

bị vỏ phồn vinh che lấp, nhưng trong khủng hoảng lại trần trụi phơi ra như vết lở.

Những kế hoạch to tát của hắn rốt cuộc có thể chạm tới bà lão co ro trong hốc cửa kia, tới đám trẻ chạy dưới gió lạnh kia không?

Hắn không biết.

Hắn chỉ có thể cố hết sức để thêm nhiều người có việc làm, có bánh mì, có dù chỉ một tia hy vọng mỏng manh.

Nhưng nghèo đói bám rễ, kết cấu xã hội đóng cứng.

tuyệt không phải vài chính sách khẩn cấp là có thể lay chuyển dễ dàng.

“Thưa ông.

xin làm ơn, cho chút tiền.

con tôi bệnh rồi.

Claude quay đầu, thấy một người phụ nữ ngoài ba mươi, mặt mày vàng vọt tiều tụy, ôm một bé gái quấn trong tấm chăn rách, ho sù sụ không ngừng, co ro ở góc tường.

Trong mắt chị ta đầy tuyệt vọng và sự van xin hèn mọn.

Tim Claude như bị tiếng ho nghẹn của đứa trẻ bóp chặt.

Hắn thò tay vào túi, đầu ngón chạm phải mấy đồng xu và một tờ giấy bạc gấp lại, rồi nhẹ nhàng đặt vào bàn tay nứt nẻ vì lạnh và lao lực của người phụ nữ.

“Đưa con đi mời bác sĩ, mua ít thuốc với thức ăn.

Người phụ nữ sững sờ, nhìn số tiền trong tay mình, vượt xa tưởng tượng:

không chỉ có mấy đồng xu leng keng, mà còn có một tờ đủ để mẹ con họ no bụng vài ngày.

Trên gương mặt vàng vọt lập tức trào lên vẻ không dám tin;

chị ta suýt nữa ôm con quỳ xuống.

“Cảm ơn!

Cảm ơn ngài, lão gia tốt bụng!

Chúa phù hộ ngài!

Claude nghiêng người tránh lễ quỳ, chỉ hạ giọng nói thêm:

“Mau đi đi, trời lạnh.

Rồi hắn kéo cao cổ áo khoác, quay người rời đi.

Sự giúp đỡ hắn cho là thật;

số tiền ấy có lẽ đủ để đôi mẹ con kia cầm cự vài ngày, thậm chí mời được một bác sĩ.

Nhưng rồi sao nữa?

Đế quốc còn bao nhiêu gia đình co ro trong góc gió lạnh và tuyệt vọng như thế?

Sự bố thí cá nhân, nhất thời của hắn, trước khổ nạn khổng lồ mang tính cấu trúc, chẳng khác nào muối bỏ bể.

Cảm giác vận trù trong thư phòng Eisenbach, muốn dùng sức mạnh quốc gia bẩy chuyển thế cờ công nghiệp, bỗng chốc tan sạch.

“Không điều tra thì không có quyền phát biểu.

Đúng vậy.

Nhiều cấu tưởng trước đây của hắn, dù là chỉnh đốn tài chính, hay lấy công thay chẩn, thậm chí kế hoạch can thiệp ngành vừa chốt với Tể tướng, phần nhiều đều dựa vào số liệu vĩ mô, suy diễn logic, mượn dùng lịch sử một cách thô thiển, cùng thứ cảm giác ưu việt của kẻ xuyên việt.

Nhưng hắn thật sự hiểu công nhân sao?

Hiểu những người đổ mồ hôi như mưa ở công trường, hao mòn tuổi trẻ bên máy móc nhà xưởng, rồi rơi vào tuyệt vọng khi thất nghiệp sao?

Hắn biết họ làm bao lâu mỗi ngày, tiền công bao nhiêu, dùng khoản thu nhập ít ỏi ấy thế nào không?

Biết họ sống trong căn nhà ra sao, ăn thứ gì, ốm đau thì làm sao, con cái đi học kiểu gì không?

Biết nỗi phiền lớn nhất của họ là gì, mong mỏi cấp thiết nhất lại là gì không?

Biết họ nhìn hoàng đế, Tể tướng, Tổng nha ra sao, nhìn những kẻ đi khắp ngõ ngách gieo rắc tư tưởng cấp tiến như thế nào không?

Tai nạn ở công trường hôm qua là lỗ hổng quản trị an toàn, nhưng chẳng phải cũng là phần nổi của tảng băng sâu hơn sao?

Vì sao công nhân phớt lờ an toàn?

Vì mệt mỏi?

Vì đào tạo thiếu?

Hay vì trong đáy lòng họ thấy rằng:

so với nguy cơ bị thương, giữ được công việc khó khăn lắm mới có, để gia đình không đói, còn quan trọng hơn?

Những kẻ cực đoan diễn thuyết ngoài tường, quan điểm tuy lệch lạc, nhưng chúng lôi kéo được thính giả.

chẳng phải vì có vài câu nói của chúng vừa khít đâm trúng nỗi uất ức và bất cam thật sự trong lòng công nhân hay sao?

Đám kiểm tra viên của Tổng nha giờ rải khắp Phổ, giữ trật tự, ngăn trộm cắp, cũng nghe lệnh Hertzl.

Nhưng thế đã đủ chưa?

Công nhân sẽ thổ lộ lòng mình trước mặt họ sao?

Sẽ nói ra bất mãn với tiền công, bữa ăn, cai thầu sao?

Sẽ bộc lộ sự mơ hồ trước tương lai và cách nhìn thật sự với tư tưởng cực đoan sao?

E rằng rất khó.

“Sĩ khí rất cao”, “cảm kích bệ hạ và cố vấn” trong báo cáo của Hertzl có lẽ đã qua tầng tầng lọc, hoặc chỉ là lời xã giao nói ra dưới ánh mắt kiểm tra viên.

Dân ý thật sự giống như dòng ngầm dưới đất:

không chui xuống tới đáy, không thể chạm được.

Hắn cần mắt, cần tai;

cần những người thật sự có thể chìm xuống, áp sát công nhân, hiểu đời sống của họ, lắng nghe tiếng nói của họ.

Những người ấy không nhất thiết phải có học vấn cao, nhưng nhất định phải chịu khổ được, có lòng trắc ẩn, giỏi quan sát và giao tiếp, hiểu sâu tầng đáy.

Nhiệm vụ của họ không phải quản lý, không phải giám thị, mà là hiểu.

Hiểu tình trạng sinh hoạt của công nhân, điều kiện lao động, biến động tư tưởng, khó khăn thực tế, cách nhìn với chính sách, kỳ vọng tương lai, phản ứng với các loại tuyên truyền.

Họ phải đi vào lán công nhân, đi vào nhà công nhân, đi vào quán rượu nơi công nhân tụ tập, dùng thái độ bình đẳng, chứ không phải tư thế ban phát hay quản chế từ trên cao.

Họ phải ghi chép giờ công thật, tiền công thật, giá cả thật, hoàn cảnh cư trú thật, tình trạng y tế thật.

Họ phải phân biệt:

lời oán thán nào là hợp lý;

khó khăn nào chính sách có thể giải quyết;

cảm xúc nào cần được khai thông và dẫn dắt;

mầm nguy hiểm nào cần dập tắt sớm.

Chỉ khi nắm trong tay những thông tin trực quan, cụ thể, sinh động ấy, chính sách hắn đặt ra, dù là mở rộng phạm vi và hạng mục lấy công thay chẩn, hay can thiệp quản trị nhà máy, hoặc dẫn dắt tư tưởng, mới có thể nhắm trúng, mới “dính đất”, mới giải quyết vấn đề thực tế, thay vì những lâu đài trên không do tưởng tượng.

Hắn nhớ lại vài ký ức mơ hồ đời trước:

trong sách lịch sử, trong tư liệu hình ảnh, những người mặc đồng phục xám xanh hoặc vàng đất đã đi sâu vào ruộng đồng, phân xưởng nhà máy như thế nào.

Ở Đế quốc Đức, ở Berlin, ở Tổng nha, hắn cần thứ tương tự.

Nhưng tuyệt đối không thể là sao chép đơn giản;

như thế lập tức sẽ kéo đến công kích “đỏ hóa”, lại càng lạc lõng với bản sắc của Đế quốc.

Hắn cần một đôi mắt:

xuyên thấu mặt tiền hào nhoáng của Berlin, nhìn thấy đời sống thật phía sau.

Hắn cần một đôi tai:

nghe dưới tiếng máy móc gầm rú, dưới tiếng ồn ào chợ búa, những tiếng thở dài, oán trách, hy vọng và sợ hãi của người thường.

Đám áo xám dưới tay Hertzl, phần lớn đúng là tuyển từ công nhân thất nghiệp, binh lính giải ngũ, chủ tiệm nhỏ phá sản.

Họ xuất thân tầng đáy, tự nhiên hiểu khổ nhọc của đồng loại.

Hertzl luyện họ kỷ luật nghiêm, ở công trường giữ trật tự, phòng phá hoại, thu thập tình báo, phát huy tác dụng không nhỏ.

Nhưng Hertzl vốn là quân nhân;

tư duy của hắn mang dấu ấn quân đội:

kỷ luật, phục tùng, kiểm soát, hiệu suất.

Cách hắn sử dụng áo xám cũng nghiêng về quản trị và giám thị.

Công nhân có lẽ kính sợ họ, phục tùng họ, nhưng tuyệt đối sẽ không mở lòng, nói ra suy nghĩ chân thật nhất.

“Dùng cứng quá.

Đám áo xám vốn có thể là xúc giác tuyệt hảo:

cây cầu tự nhiên nối Tổng nha với quần chúng công nhân.

Họ quen ngôn ngữ của công nhân, hiểu đời sống công nhân;

chỉ cần dẫn dắt và huấn luyện thích đáng, họ hoàn toàn có thể từ quản chế đơn thuần biến thành người lắng nghe và người giao tiếp.

Mấu chốt nằm ở mục tiêu và phương pháp.

Mục tiêu không phải kiểm soát, mà là hiểu;

không phải đàn áp, mà là khai thông và dẫn dắt;

không phải đối kháng, mà là dung nhập.

Phương pháp không phải thẩm vấn và mệnh lệnh, mà là quan sát và trò chuyện;

không phải đứng cao chót vót, mà là đối đãi bình đẳng;

không phải thu thập chứng cứ phạm tội, mà là ghi chép thực tình.

Cấu tưởng này vẫn còn thô ráp;

rất nhiều chi tiết cần bàn với người có kinh nghiệm thực tế để hoàn thiện.

Nhưng nó đã chỉ ra một hướng:

Đưa xúc giác của sức mạnh quốc gia, theo một cách tinh vi hơn, nhân tính hơn, coi trọng thu thập thông tin và hóa giải mâu thuẫn hơn, đi sâu vào mao mạch của xã hội.

Trong Đảng Dân chủ Xã hội có ai hiểu mấy thứ này không?

Thôi, trước mắt cứ tự mình làm đã;

càng ít dây dưa với họ càng tốt, kẻo lại bị họ chụp mũ thêm lần nữa.